Sofokles to jeden z największych tragików starożytnej Grecji, którego twórczość znacząco wpłynęła na rozwój teatru. Jego dzieła, pełne głębokiego patriotyzmu i religijności, są celowo zbudowanymi dziełami sztuki, które do dziś fascynują swoją prostotą i złożonością. W artykule przyjrzymy się bliżej jego tragediom, głównym pracom i trwałemu wpływowi na teatr.
Kim był Sofokles?
Sofokles urodził się około 496 roku p.n.e. w Kolonos, w bogatej rodzinie kupieckiej. Jego ojciec, Sofillos, prowadził manufakturę specjalizującą się w wytwarzaniu broni, co pozwalało rodzinie czerpać niemałe zyski, zwłaszcza w kontekście wojny z Persją. Od najmłodszych lat Sofokles był kształcony w myśl zasady kalokagatia, która zakładała harmonijne łączenie zalet duchowych z cielesnymi. W wieku 16 lat został wybrany do chóru chłopców, co było dużym wyróżnieniem.
Sofokles był nie tylko dramaturgiem, ale także politykiem, dowódcą wojskowym i kapłanem. Jego działalność polityczna była ściśle związana z Atenami, gdzie pełnił liczne stanowiska w administracji, w tym dwukrotnie był strategiem. Przyjaźnił się z wielkimi postaciami swoich czasów, takimi jak Herodot i Perykles. Mimo że nie przejawiał dużego zainteresowania polityką, jego pozycja w społeczeństwie była bardzo wysoka, co świadczy o jego statusie majątkowym i społecznym.
Jakie są główne tragedie Sofoklesa?
Sofokles napisał 123 tragedie, ale do naszych czasów zachowało się jedynie siedem w pełni ukończonych dzieł. Najbardziej znane z nich to:
- Antygona
- Ajas
- Edyp królem
- Elektra
- Filoktet
- Trachinki
- Edyp w Kolonie
Każda z tych tragedii jest autonomicznym dziełem, które choć czasami łączone w cykle, zostały napisane na różne festiwale i nie były zamierzone jako jedna ciągła opowieść. Cykl tebański, składający się z tragedii „Król Edyp”, „Edyp w Kolonie” i „Antygona”, stanowi jeden z najważniejszych zestawów dzieł Sofoklesa, choć nie stanowią one prawdziwej trylogii.
Jakie innowacje wprowadził Sofokles do teatru?
Sofokles wprowadził wiele nowości, które znacząco wpłynęły na rozwój teatru greckiego. Jedną z najważniejszych innowacji było wprowadzenie trzeciego aktora, co pozwoliło na bardziej złożone i dynamiczne przedstawienia. Dzięki temu zyskał możliwość rozwinięcia relacji interpersonalnych między postaciami, co nadało jego tragediom większą głębię psychologiczną.
Innowacyjne podejście Sofoklesa obejmowało również zwiększenie liczebności chóru z 12 do 15 osób, co podkreśliło rolę koryfeusza jako komentatora wydarzeń. Chóry w jego tragediach przekształciły się z czynnych uczestników w widzów, co zmieniło sposób, w jaki odbierane były przedstawienia. Ponadto, Sofokles wprowadził monologi, które umożliwiły postaciom wyrażanie swoich myśli w niespotykany dotąd sposób.
Jaki był wpływ Sofoklesa na teatr?
Wpływ Sofoklesa na teatr jest nie do przecenienia. Jego dzieła, pełne psychologicznej głębi i skomplikowanych relacji międzyludzkich, stały się wzorem dla późniejszych dramatopisarzy. Arystoteles uznał „Edypa króla” za wzór idealnej tragedii greckiej, co jest dowodem na znaczenie Sofoklesa w historii teatru.
Sofokles zminimalizował bezpośredni wpływ bogów na losy bohaterów, co odróżniało go od poprzedników. Jego bohaterowie są pogrążeni w rzeczywistości pełnej sprzeczności, a ich walka ze złem jest próżna, lecz prowadzi do pełni człowieczeństwa. Dzięki temu Sofokles stał się jednym z najbardziej szanowanych obywateli ateńskich i tragików starożytnej Grecji.
Wszystkim rządzi nieugięte fatum. W sumie Sofokles 18 razy otrzymał pierwsze miejsce na Wielkich Dionizjach i prawdopodobnie 6 razy na Lenajach.
Znaczenie psychologii w twórczości Sofoklesa
Sofokles przywiązywał ogromną wagę do psychologii postaci, co wyróżniało jego tragedie na tle innych dzieł tamtej epoki. Jego bohaterowie są pełni sprzeczności, a ich wewnętrzne konflikty są kluczowym elementem fabuły. To właśnie psychologiczna analiza postaci czyni tragedie Sofoklesa tak fascynującymi i ponadczasowymi.
W swoich dziełach Sofokles podkreślał ludzką stronę postaci, z których każda ma w sobie jakiś defekt. Postacie bywają szlachetne i dobre, lecz samotne w walce ze złem, które mają w sobie. Ich walka jest zawsze próżna, jednak to właśnie za jej pośrednictwem człowiek osiąga pełnię człowieczeństwa.
Chóry w tragediach Sofoklesa
Rola chóru w tragediach Sofoklesa znacznie ewoluowała w porównaniu do wcześniejszych tradycji. Chóry przestały być czynnymi uczestnikami wydarzeń, stając się raczej obserwatorami i komentatorami. To odejście od tradycyjnej roli chóru pozwoliło na większe skupienie się na psychologii postaci i ich relacjach.
Chóry Sofoklesa oddzielają się od akcji, a ich aktywny udział w sztuce staje się coraz bardziej nikły. Dzięki temu, w jego tragediach to postacie odgrywają główną rolę, a chór pełni funkcję tła, które podkreśla dramatyzm wydarzeń.
Co warto zapamietać?:
- Sofokles, urodzony około 496 roku p.n.e., był nie tylko dramaturgiem, ale także politykiem i kapłanem, mającym znaczący wpływ na teatr grecki.
- Napisał 123 tragedie, z których do dziś zachowało się tylko 7: „Antygona”, „Ajas”, „Edyp królem”, „Elektra”, „Filoktet”, „Trachinki”, „Edyp w Kolonie”.
- Wprowadził innowacje do teatru, takie jak trzeci aktor oraz zwiększenie liczby członków chóru z 12 do 15, co wzbogaciło przedstawienia o głębię psychologiczną.
- Jego dzieła, w tym „Edyp król”, zostały uznane przez Arystotelesa za wzór idealnej tragedii, co podkreśla ich znaczenie w historii teatru.
- Sofokles skupił się na psychologii postaci, co czyni jego tragedie ponadczasowymi, a chór w jego utworach pełnił rolę obserwatora, co zmieniło sposób odbioru dramatów.
